Fazla mesai nedir, ne zaman başlar?
İş Kanunu’na göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir. Bir haftada 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma, yani gündelik dilde fazla mesaidir. Hangi günlerde çalışıldığı değil, haftalık toplam önemlidir: Pazartesi–Cumartesi 8’er saat çalışan biri haftada 48 saate ulaşır ve 3 saat fazla mesai yapmış olur.
Sözleşmede haftalık süre 45 saatten az belirlenmişse durum biraz farklıdır. Örneğin haftada 40 saat çalışması kararlaştırılan biri 44 saat çalışırsa, 40 ile 45 arasındaki 4 saat fazla sürelerle çalışma sayılır ve %25 zamlı ödenir. 45 saati aşan kısım ise yine %50 zamlı fazla çalışmadır.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
- Saatlik ücreti bulun: aylık brüt maaş ÷ 225. (30 gün × 7,5 saat; Yargıtay uygulaması.)
- Zamlı saat ücretini bulun: fazla çalışma için saatlik ücret × 1,5; fazla sürelerle çalışma için × 1,25.
- Saatle çarpın: zamlı saat ücreti × fazla mesai saati = brüt fazla mesai ücreti.
- Kesintileri düşün: SGK, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi sonrasında net tutar çıkar.
Örnek: asgari ücretli çalışanın 10 saatlik fazla mesaisi
| Aylık brüt (2026 asgari ücret) | 33.030,00 TL |
|---|---|
| Saatlik ücret (33.030 ÷ 225) | 146,80 TL |
| %50 zamlı saat ücreti (146,80 × 1,5) | 220,20 TL |
| 10 saat fazla mesai (brüt) | 2.202,00 TL |
Aynı çalışan bir bayram günü de çalıştıysa, o gün için ayrıca bir günlük ücret (33.030 ÷ 30 = 1.101,00 TL brüt) eklenir.
Brütten nete: fazla mesaiden elinize ne geçer?
Fazla mesai ücreti maaşla aynı bordroda ödenir ve aynı kesintilere tabidir. Yukarıdaki örnekte asgari ücretli çalışan Ocak ayında 10 saat fazla mesai yaptıysa, 2.202,00 TL brüt tutardan yaklaşık şu kesintiler yapılır:
- SGK işçi payı (%14): 308,28 TL ve işsizlik sigortası (%1): 22,02 TL
- Gelir vergisi (yılın ilk aylarında %15 dilim): 280,75 TL
- Damga vergisi (binde 7,59): 16,71 TL
Böylece eline yaklaşık 1.574,24 TL net geçer. Yıl ilerledikçe kümülatif vergi matrahı büyür ve %20 dilime geçilir; aynı 10 saatlik fazla mesai Ekim ayında yaklaşık 1.480,65 TL net eder. Asgari ücret vergi istisnası maaşın kendisinde kullanıldığı için fazla mesaiye ayrıca uygulanmaz. Hesaplayıcıdaki “bordro ayı” alanı bu farkı gösterir.
Hafta tatili ve bayram çalışması
Hafta tatili: Kanunda hafta tatilinde çalışma için ayrıca belirlenmiş bir oran yoktur. Uygulamada Yargıtay, hafta tatilinde yapılan çalışmayı o haftanın 45 saatini aşan kısım olarak görür ve %50 zamlı fazla çalışma ücreti öngörür. Bu araç da hafta tatili saatlerini bu şekilde hesaplar. Sözleşmeniz veya toplu sözleşmeniz daha yüksek bir oran içeriyorsa o geçerlidir.
Ulusal bayram ve genel tatil: Bu günlerde çalışılırsa, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir. Bayram mesaisini ayrıntılı hesaplamak için hesaplayıcıdaki “bayram / genel tatilde çalışılan gün” alanını kullanın.
Bilinmesi gereken sınırlar
- Fazla çalışma yılda en çok 270 saat olabilir.
- Fazla çalışma dahil günlük çalışma 11 saati aşamaz.
- Gece çalışması 7,5 saati aşamaz; gece çalışması tek başına fazla mesai doğurmaz, fazla mesai haftalık 45 saate göre belirlenir.
- Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir; onay iş sözleşmesi yapılırken ya da ihtiyaç ortaya çıktığında alınır. İşçi onayını 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir.
- Haftalık çalışma süresi günlere farklı dağıtılmışsa (denkleştirme), iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmayan çalışma fazla mesai sayılmaz.
Fazla mesai nasıl kayıt altına alınır?
Fazla mesai hesabının doğruluğu, girilen saatin doğruluğuna bağlıdır. Uyuşmazlıklarda fazla çalışma çoğunlukla giriş-çıkış kayıtları, puantaj cetvelleri ve bordrolarla değerlendirilir. Bu yüzden haftalık toplamı tahminle değil, gerçek giriş-çıkış saatlerinden çıkarmak hem çalışan hem işveren için en sağlam yoldur. Kâğıt çizelgede ya da Excel’de tutulan saatler, ay sonunda toplanırken hataya açıktır; 45 saati aşan haftaları tek tek ayıklamak da zaman alır.
Sık yapılan hatalar
- Hafta tatili çalışmasını “iki kat” saymak. Kanunda böyle bir oran yoktur; yerleşik uygulama %50 zamdır.
- Geçen yılın asgari ücretini kullanmak. 2026 hesaplarında brüt asgari ücret 33.030 TL’dir; 2025 rakamıyla yapılan hesaplar düşük sonuç verir.
- Fazla mesaiyi günlük 7,5 saati aşan süreye göre hesaplamak. Ölçü günlük değil, haftalık 45 saattir (denkleştirme yoksa).
- Net maaşı 1,5 ile çarpmak. Hesap brüt ücret üzerinden yapılır; kesintiler en sonda düşülür.
Fazla mesaiyi ve kesintileri birlikte görmek için diğer hesaplama araçlarımıza göz atabilirsiniz.