Çalışma süresi nasıl hesaplanır?
Bir günün çalışma süresi, işe giriş ile çıkış arasındaki süreden ara dinlenmelerin düşülmesiyle bulunur. Haftalık çalışma süresi ise bu günlük sürelerin toplamıdır. Hesaplayıcıya her gün için giriş, çıkış ve mola süresini girin; çıkış girişten erken bir saatse vardiyanın ertesi güne sarktığı kabul edilir.
Örnek: Pazartesi–Cumartesi 08:30–18:00, 1 saat mola
Her gün 9 saat 30 dakika işyerinde bulunulur; 1 saatlik mola düşüldüğünde günlük net çalışma 8 saat 30 dakikadır. Altı günde toplam 51 saat eder; haftalık 45 saat sınırı 6 saat aşıldığı için bu 6 saat fazla çalışmadır ve %50 zamlı ödenir.
Bilmeniz gereken sınırlar
| Kural | Sınır |
|---|---|
| Haftalık çalışma süresi | En çok 45 saat |
| Günlük çalışma (fazla çalışma dahil) | En çok 11 saat |
| Gece çalışması (20:00–06:00 dönemi) | En çok 7,5 saat |
| Yıllık fazla çalışma | En çok 270 saat |
Ara dinlenme süreleri
| Günlük çalışma süresi | En az ara dinlenme |
|---|---|
| 4 saat veya daha kısa | 15 dakika |
| 4 saatten fazla – 7,5 saate kadar | 30 dakika |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat |
Ara dinlenme işin ortalama bir zamanında, kural olarak aralıksız verilir; iklim, mevsim, yöresel gelenekler ve işin niteliği dikkate alınarak bölünebilir.
Gece vardiyası
Gece dönemi en geç 20:00’de başlar ve en erken 06:00’da biter. Bir vardiyanın yarısından fazlası bu döneme denk geliyorsa gece çalışması sayılır ve 7,5 saati aşamaz. Örneğin 23:00–07:00 arası, yarım saat molayla çalışan birinin net süresi 7,5 saattir ve sınırın içindedir; 20:00–06:00 arası bir saat molayla 9 saat çalışma ise sınırı aşar.
Haftalık süre günlere nasıl dağıtılır?
Aksi kararlaştırılmamışsa haftalık 45 saat, haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür: 6 gün çalışılan bir işyerinde günde 7,5 saat, 5 gün çalışılan bir işyerinde günde 9 saat. Taraflar anlaşırsa süre günlere farklı dağıtılabilir; örneğin hafta içi 8, cumartesi 5 saat. Her durumda günlük çalışma 11 saati geçemez ve haftada en az 24 saat kesintisiz hafta tatili verilmelidir.
Kısmi süreli (yarı zamanlı) çalışmada sözleşmedeki süre esas alınır. Sözleşmedeki süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma “fazla sürelerle çalışma” sayılır ve %25 zamlı ödenir; 45 saati aşan kısım yine %50 zamlı fazla çalışmadır.
Kayıt neden önemli?
Çalışma süreleri ücretin, fazla mesainin ve izinlerin temelidir. Giriş-çıkışların düzenli kaydı; fazla mesainin doğru ödenmesini, ara dinlenmelerin verildiğinin gösterilmesini ve olası bir denetimde ya da uyuşmazlıkta işyerinin kendini savunabilmesini sağlar. Elle tutulan çizelgelerde en sık görülen sorun, ay sonunda hafızadan doldurulan ve gerçeği yansıtmayan saatlerdir.
Sık yapılan hatalar
- Molayı süreye dahil etmek. Ara dinlenmeler çalışma süresinden düşülür.
- Fazla mesaiyi günlük bakmak. Denkleştirme yoksa ölçü haftalık 45 saattir; tek bir uzun gün tek başına fazla mesai değildir.
- Gece aşan vardiyayı ters hesaplamak. 22:00–06:00 gibi vardiyalarda çıkış ertesi güne aittir; 8 saat brüt süre vardır, eksi süre değil.
- Tahminle puantaj tutmak. Kayıtlı giriş-çıkış olmadan tutulan saatler, fazla mesai ve ücret uyuşmazlıklarında ispatı zorlaştırır.
45 saati aşan sürenin ücretini hesaplamak için fazla mesai ücreti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.