İhbar süresi nedir?
Belirsiz süreli bir iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, karşı tarafa önceden haber vermek zorundadır. Bu süreye ihbar ya da bildirim süresi denir. Süre, işçinin o işyerindeki çalışma süresine göre artar:
| Çalışma süresi | İhbar süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta (14 gün) |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta (28 gün) |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 6 hafta (42 gün) |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta (56 gün) |
Bunlar kanunun öngördüğü en kısa sürelerdir; iş sözleşmesiyle artırılabilir, azaltılamaz. Bildirim süresine uymayan taraf, bu sürenin ücreti tutarında ihbar tazminatı öder.
İhbar tazminatı nasıl hesaplanır?
- Hizmet süresinden ihbar süresini bulun (hafta → gün).
- Giydirilmiş brüt ücreti bulun: son brüt ücrete düzenli yemek, yol ve prim ödemelerini ekleyin.
- Günlük ücret = giydirilmiş brüt ÷ 30.
- Brüt ihbar tazminatı = gün × günlük ücret. Kıdemden farklı olarak tavan yoktur.
- Gelir vergisi (kümülatif matrahla) ve damga vergisini düşün. SGK primi kesilmez.
Örnek: 50.000 TL brüt, 3 yıl 6 ay çalışma
3 yıldan fazla çalıştığı için ihbar süresi 8 hafta = 56 gündür. Günlük ücret 50.000 ÷ 30 = 1.666,67 TL; brüt ihbar tazminatı 56 × 1.666,67 = 93.333,33 TL. Kümülatif matrahı yeni yılın başında (sıfır) olan biri için gelir vergisi %15 = 14.000,00 TL, damga vergisi 708,40 TL; net 78.624,93 TL olur. Yılın ilerleyen aylarında kümülatif matrah yüksek dilimlere çıktığı için aynı tazminattan daha fazla vergi kesilir.
Bildirim süresinin kullandırılması
İşveren bildirim süresini işçiye çalıştırarak kullandırabilir. Bu durumda tazminat ödenmez; işçi süre boyunca normal ücretini alır, bu ücret de normal maaş gibi SGK primine ve vergilere tabidir. Bildirim süresince işçiye, yeni iş araması için çalışma saatleri içinde ücretli iş arama izni verilmesi gerekir. İşveren isterse bildirim süresinin ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir; uygulamada en sık görülen yol budur.
İhbar süresinin aranmadığı durumlar
- Deneme süresi: Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir.
- Belirli süreli sözleşmeler: Süresi önceden belirlenmiş sözleşme, sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer; ihbar süresi belirsiz süreli sözleşmeler içindir.
- Haklı nedenle derhal fesih: Ücretin ödenmemesi, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış gibi haklı nedenlerle yapılan fesihlerde bildirim süresi beklenmez.
Yıllık izin ve ihbar süresi birlikte kullanılabilir mi?
Hayır. Kanun, kullanılmayan yıllık iznin bildirim süresiyle iç içe kullandırılamayacağını açıkça düzenler. İşveren, ihbar süresini çalıştırarak kullandırıyorsa yıllık izni bu sürenin içine sıkıştıramaz; sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin günlerinin ücreti ayrıca ödenir. Bu yüzden ayrılan bir çalışan için kıdem, ihbar ve izin ücreti ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
İhbar süresini doğru belirlemek için işe giriş tarihinin ve kesintisiz çalışma süresinin kayıtlı olması gerekir. Giriş-çıkış kayıtlarının düzenli tutulduğu işyerlerinde bu hesap tartışma yaratmaz.
Sık yapılan hatalar
- Kıdem tavanını ihbara uygulamak. İhbar tazminatında tavan yoktur.
- SGK primi kesmek. Peşin ödenen ihbar tazminatı prime esas kazanç değildir.
- Vergiyi hep %15 saymak. Gelir vergisi yılın kümülatif matrahına göre hesaplanır; yıl sonuna doğru oran yükselebilir.
- Haklı nedenle fesihte ihbar istemek. İki taraf için de haklı nedenle derhal fesihte bildirim süresi aranmaz.
Kıdem tazminatını aynı bilgilerle görmek için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Bu araç asgari ücret vergi istisnasını ihbar tazminatına uygulamaz; tazminat son maaşla aynı bordroda ödenirse kesin vergi tutarı bordroya göre farklılaşabilir.