İki farklı kesinti: çalışılmayan süre ve ceza
Devamsızlık ve geç kalmada maaştan yapılan düşüşler iki farklı türdendir ve birbirine karıştırılmamalıdır:
- Çalışılmayan sürenin ücreti: Ücret, yapılan işin karşılığıdır. İşçinin mazeretsiz olarak çalışmadığı gün ve saatlerin ücreti ödenmez. Bu bir ceza değildir; sözleşmede ayrıca yazmasına gerek yoktur.
- Ücret kesme cezası: Disiplin amaçlıdır. Yalnız toplu sözleşmede veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle, ayda en fazla iki gündelik tutarında uygulanabilir. Kesilen para işverene kalmaz; Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılır.
Nasıl hesaplanır?
| Kalem | Formül | Asgari ücretle örnek |
|---|---|---|
| Günlük ücret | Aylık brüt ÷ 30 | 1.101,00 TL |
| Saatlik ücret | Aylık brüt ÷ 225 | 146,80 TL |
| 1 gün devamsızlık | Günlük ücret × gün | 1.101,00 TL |
| 90 dakika geç kalma | Saatlik ücret × dakika ÷ 60 | 220,20 TL |
| Ceza kesintisi üst sınırı (aylık) | 2 × günlük ücret | 2.202,00 TL |
Devamsızlığın diğer sonuçları
Mazeretsiz devamsızlık yalnız ücreti etkilemez. Kanun, işçinin izinsiz ve haklı bir neden olmadan ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki kez tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gelmemesini işverene haklı nedenle derhal fesih hakkı veren haller arasında sayar. Bu durumda kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz. Bu nedenle devamsızlıkların tarihleriyle kayıt altına alınması, tutanakla belgelenmesi ve işçiye bildirilmesi önemlidir.
Geç kalmayı ölçmek
Geç kalma kesintisi, giriş saatinin doğru kaydına dayanır. Mesai başlangıcı ile fiili giriş arasındaki süre her gün ayrı ayrı toplanır. Elle tutulan listelerde dakikalar yuvarlanır ya da unutulur; çalışan da işveren de kesintinin doğruluğundan emin olamaz. Kayıt tutarlı değilse kesinti uyuşmazlığa dönüşebilir.
Mazeretli devamsızlık ve ücretli izinler
Her işe gelmeme devamsızlık değildir. Kanun bazı durumlarda ücretli mazeret izni öngörür: çalışanın evlenmesi veya evlat edinmesi, anne veya babasının, eşinin, kardeşinin ya da çocuğunun ölümü hâlinde üç gün; eşi doğum yapan çalışana on gün ücretli izin verilir. Bu günler için ücret kesilmez. Sağlık raporuyla çalışılmayan günlerde ise ücret yerine şartları sağlanıyorsa SGK’dan geçici iş göremezlik ödeneği ödenir; raporlu günler puantajda “raporlu” olarak işaretlenmelidir.
Belgelemek neden önemli?
Mazeretsiz devamsızlıkta yapılan kesinti ya da devamsızlığa dayanan fesih, uyuşmazlık hâlinde belgeyle ispatlanmalıdır. Uygulamada devamsızlık günleri tutanakla kayıt altına alınır, çalışandan yazılı savunma istenir ve kesinti bordroda ayrı bir satır olarak gösterilir. Giriş-çıkış kayıtları, hangi günlerde işe gelinmediğini ve geç kalmaların süresini tartışmasız biçimde ortaya koyar.
Sık yapılan hatalar
- Geç kalmaya gün kesmek. Birkaç dakikalık geç kalma için tam gün ücret kesilemez; çalışılmayan süre kadar düşülür.
- Sözleşmede olmayan sebeple ceza kesmek. Ücret kesme cezası ancak sözleşmede yazılı sebeplerle uygulanabilir.
- Ayda iki gündeliği aşmak. Ceza kesintileri toplamı bu sınırı geçemez.
- Ceza parasını işyerinde tutmak. Kesilen tutar bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılmalıdır.
Haftalık çalışma süresini kontrol etmek için çalışma saati hesaplama aracını kullanabilirsiniz.